PUNA ni JOEL O. AMONGO
MULING nagkaroon ng malaking pagbabago sa pamunuan ng dalawang pangunahing ahensiya ng gobyerno na nangangasiwa sa pangongolekta ng buwis. Itinalaga si Atty. Charlito Martin Mendoza bilang bagong Commissioner ng Bureau of Customs (BOC), kapalit ni Ariel Nepomuceno na inilipat naman bilang pinuno ng Bases Conversion and Development Authority (BCDA). Samantala, si Rolando T. Ligon Jr. naman ang pumalit kay Mendoza bilang bagong Commissioner ng Bureau of Internal Revenue (BIR). Ang pagbabago sa pamunuan ay bahagi ng malawakang reshuffle sa ilalim ng administrasyong Marcos, kung saan kapwa nasa ilalim ng pangangasiwa ng Department of Finance ni Secretary Frederick Go ang BOC at BIR.
Hindi naman baguhan sa mundo ng Customs si Mendoza dahil dati na siyang naglingkod sa nasabing ahensiya, partikular bilang District Collector sa Port of Cebu mula Hulyo 2019 hanggang Oktubre 2022. Naging BIR Commissioner din siya at nagsilbi bilang Undersecretary for Revenue Operations ng Department of Finance. Sa madaling salita, mayroon siyang karanasan at kaalaman sa operasyon ng dalawang pangunahing revenue-generating agencies ng pamahalaan. Ngunit ang malaking tanong ngayon: Sapat kaya ang kanyang karanasan upang tuluyang mabago ang sistemang matagal nang inuugnay sa korupsiyon sa Bureau of Customs? Hindi lamang simpleng pagpapalit ng commissioner ang kailangan ng ahensiya kundi isang seryosong pagbabago sa mismong sistema at pananagutan ng mga taong nasa loob nito.
Hindi lingid sa kaalaman ng publiko na matagal nang kinahaharap ng Bureau of Customs ang mabigat na problema ng korupsiyon, smuggling, under-the-table transactions at iba pang iregularidad na nakaaapekto sa koleksyon ng pamahalaan. Ilang dekada na ring paulit-ulit na naririnig ang mga alegasyon tungkol sa katiwalian sa Customs, ngunit tila napakahirap tuluyang wakasan ang ganitong kalakaran. Kung tutuusin, ang perang nawawala dahil sa smuggling at katiwalian ay perang dapat sana ay napupunta sa kaban ng bayan at nagagamit para sa edukasyon, kalusugan, imprastraktura at iba pang serbisyong panlipunan. Kaya naman hindi sapat na mangako lamang ng reporma ang bagong commissioner. Kailangang makita ng taumbayan ang aktuwal na resulta at ang pagkakasibak o pagsasampa ng kaukulang kaso laban sa sinomang mapatutunayang sangkot sa katiwalian, anoman ang kanilang posisyon o koneksyon.
May mga kumakalat ding usap-usapan tungkol sa posibilidad ng pagbabago sa estruktura ng Bureau of Customs, kabilang ang panukalang palitan ang pangalan nito o kaya ay pagsamahin sa Bureau of Internal Revenue dahil sa matagal nang problema ng korupsiyon. Ngunit mahalagang malaman kung may seryosong pag-aaral o opisyal na panukalang nakahain tungkol dito. Hindi rin dapat balewalain ang mga kumakalat na kuwento tungkol sa umano’y mga opisyal na nagiging target ng pananambang na iniuugnay ng ilan sa mga alitan at kontrobersiya sa loob ng ahensya. Gayunman, ang ganitong mga pahayag ay nangangailangan ng matibay na ebidensiya at opisyal na imbestigasyon. Kung may mga insidenteng naganap, dapat itong mabigyan ng linaw at matukoy kung sino ang nasa likod ng mga ito. Hindi maaaring hayaang manaig ang takot, haka-haka at impunidad sa isang ahensiyang dapat nagsisilbi sa publiko.
Ngayon na nasa pamumuno na ni Commissioner Mendoza ang Bureau of Customs at nasa ilalim ng pangangasiwa ni Finance Secretary Frederick Go, malaking hamon sa kanila ang patunayang hindi lamang palitan ng mga pangalan at posisyon ang nangyayari sa gobyerno. Dapat magkaroon ng mas mahigpit na internal investigation, regular na lifestyle checks sa mga opisyal na may mataas na panganib sa katiwalian, transparency sa mga transaksiyon sa pantalan, digitalization ng proseso at proteksiyon sa mga empleyadong handang magsiwalat ng iregularidad. Dapat ding tiyakin na walang pinoprotektahan at walang nakaliligtas sa batas dahil lamang sa mataas na posisyon o malakas na koneksyon. Kung talagang nais ng administrasyon na sugpuin ang korupsiyon, dapat magsimula ito sa mga taong may kapangyarihang magpatupad ng pagbabago.
Sa huli, ang tanong ng sambayanang Pilipino ay simple ngunit napakahalaga: Magbabago na nga ba ang Bureau of Customs sa ilalim ni Charlito Martin Mendoza, o magiging panibagong kabanata lamang ito ng parehong lumang kuwento? Hindi na kailangan ng taumbayan ng panibagong pangako na lilinisin ang ahensiya dahil ilang beses na itong narinig sa mga nagdaang administrasyon. Ang kailangan ay kongkretong resulta, malinis na pangongolekta ng buwis, pagsugpo sa smuggling at tunay na pananagutan ng mga tiwaling opisyal. Panahon na upang patunayan ng bagong commissioner na ang Customs ay hindi pribadong negosyo ng iilan kundi isang institusyong pag-aari ng sambayanang Pilipino.
Ang tunay na sukatan ng kanyang pamumuno ay hindi kung gaano katagal siyang mananatili sa puwesto, kundi kung gaano kalaki ang pagbabagong maiiwan niya sa ahensiyang matagal nang naghihintay ng tunay na paglilinis. oOo
Para sa reklamo at reaksyon, mag-email sa operarioj45@gmail.com o mag-text sa cell# 0977-751-1840.
36 